Χρονολογία:
Αναξαγόρας
Ο Αναξαγόρας (περ. 500 – 428 π.Χ.) καταγόταν από τις Κλαζομενές της Ιωνίας, αλλά πέρασε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στην Αθήνα, όπου έγινε φίλος και μέντορας του Περικλή και του Ευριπίδη. Ήταν ο πρώτος που έφερε τη φυσική φιλοσοφία στην ηπειρωτική Ελλάδα και διακρίθηκε για τον αυστηρό επιστημονικό του ορθολογισμό, ο οποίος τελικά τον οδήγησε σε δίκη για ασέβεια και στην εξορία.
Βασική του θέση ήταν ότι «τίποτα δεν γίνεται από το τίποτα». Για να εξηγήσει την ποικιλία του κόσμου, υποστήριξε ότι η ύλη αποτελείται από άπειρα, αόρατα σωματίδια που ονόμασε «σπέρματα» ή (όπως τα ονόμασε αργότερα ο Αριστοτέλης) «ομοιομέρειες». Κάθε υλικό πράγμα περιέχει μέσα του σπέρματα από όλα τα άλλα πράγματα («εν παντί πάντα»), αλλά φαίνεται να είναι αυτό που είναι (π.χ. χρυσός ή σάρκα) επειδή υπερισχύουν ποσοτικά τα αντίστοιχα σπέρματα.
Η μεγάλη καινοτομία του Αναξαγόρα ήταν η εισαγωγή του Νου. Ο Νους είναι μια λεπτότατη, καθαρή και νοήμων δύναμη, ανεξάρτητη από την ύλη, η οποία έδωσε την αρχική ώθηση και έβαλε σε τάξη το αρχέγονο χάος, δημιουργώντας την περιδίνηση που σχημάτισε τον κόσμο. Αν και ο Πλάτων και ο Αριστοτέλης τον κατέκριναν αργότερα ότι χρησιμοποιούσε τον Νου μόνο ως «μηχανή από θεού» (deus ex machina) όταν δεν μπορούσε να εξηγήσει κάτι φυσικά, η διάκριση ύλης και πνεύματος ήταν βαρυσήμαντη.
Ο Αναξαγόρας ήταν επίσης σπουδαίος αστρονόμος. Εξήγησε σωστά ότι η Σελήνη παίρνει το φως της από τον Ήλιο και έδωσε την ορθή εξήγηση για τις εκλείψεις. Σόκαρε τους Αθηναίους υποστηρίζοντας ότι ο Ήλιος δεν είναι θεός, αλλά μια διάπυρη πέτρα («μύδρος») μεγαλύτερη από την Πελοπόννησο, και ότι η Σελήνη είναι γήινη με βουνά και χαράδρες. Πέθανε εξόριστος στη Λάμψακο, όπου τιμήθηκε πολύ από τους κατοίκους.
ΑΘΗΝΑ ΑΝΑΞΑΓΟΡΑΣ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑ ΙΩΝΙΑ ΚΛΑΖΟΜΕΝΕΣ ΚΟΣΜΟΓΟΝΙΑ ΝΟΥΣ ΠΛΟΥΡΑΛΙΣΜΟΣ ΣΠΕΡΜΑΤΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΦΥΣΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ
Links