Χρονολογία:
Ξενοφάνης
Ο Ξενοφάνης ο Κολοφώνιος (περ. 570 – 475 π.Χ.) ήταν περιπλανώμενος ραψωδός και φιλόσοφος, γνωστός για το οξύ πνεύμα και την κριτική του στάση απέναντι στις παραδεδομένες αξίες της εποχής του. Έζησε μεγάλο μέρος της ζωής του στη Σικελία και την Κάτω Ιταλία και θεωρείται συχνά ως ο πρόδρομος της Ελεατικής Σχολής, λόγω της έμφασής του στην ενότητα του θείου.
Το έργο του χαρακτηρίζεται από μια σφοδρή επίθεση στον ανθρωπομορφισμό της αρχαίας ελληνικής θρησκείας. Κατέκρινε τον Όμηρο και τον Ησίοδο επειδή απέδιδαν στους θεούς ανθρώπινα ελαττώματα, όπως κλοπές, μοιχείες και απάτες. Με τη διάσημη ρήση του, «αν τα βόδια, τα λιοντάρια και τα άλογα είχαν χέρια, θα ζωγράφιζαν τους θεούς τους όμοιους με τους εαυτούς τους», ανέδειξε την υποκειμενικότητα της θρησκευτικής αντίληψης.
Αντί για το πολύβοο πάνθεον του Ολύμπου, ο Ξενοφάνης μίλησε για έναν Θεό, «τον μέγιστο μεταξύ θεών και ανθρώπων», ο οποίος δεν μοιάζει με τους θνητούς ούτε στο σώμα ούτε στη σκέψη. Αυτός ο Θεός παραμένει ακίνητος, βλέπει τα πάντα, ακούει τα πάντα και κυβερνά τον κόσμο μόνο με τη δύναμη του νου του, χωρίς κόπο. Αυτή η σύλληψη αποτελεί ένα από τα πρώτα βήματα προς τον μονοθεϊσμό στη δυτική σκέψη.
Στο πεδίο της φυσικής φιλοσοφίας, ο Ξενοφάνης υποστήριξε ότι «τα πάντα είναι γη και νερό». Παρατηρώντας απολιθώματα θαλάσσιων οργανισμών και φυτών μακριά από τη θάλασσα και πάνω σε βουνά (π.χ. στις λατομείς των Συρακουσών), συμπέρανε ορθά ότι η ξηρά βρισκόταν κάποτε κάτω από το νερό και ότι η γη περνάει κύκλους καταστροφής και αναγέννησης μέσω κατακλυσμών. Επίσης, απέρριψε τη μαντική τέχνη και προσπάθησε να δώσει φυσικές εξηγήσεις για φαινόμενα όπως το ουράνιο τόξο (θεωρώντας το νέφος) και ο «Άγιος Ελμός» (φωτιά στα κατάρτια των πλοίων).
ΑΝΘΡΩΠΟΜΟΡΦΙΣΜΟΣ ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΕΛΕΑ ΕΛΕΑΤΕΣ ΕΛΕΑΤΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΘΕΟΛΟΓΙΑ ΙΩΝΙΑ ΚΟΛΟΦΩΝ ΚΟΛΟΦΩΝΑΣ ΚΡΙΤΙΚΗ ΤΗΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ ΜΟΝΟΘΕΪΣΜΟΣ ΞΕΝΟΦΑΝΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ
Links