Χρονολογία:
Ηράκλειτος
Ο Ηράκλειτος ο Εφέσιος (περ. 535 – 475 π.Χ.), γνωστός ως «Σκοτεινός» λόγω του αινιγματικού και αφοριστικού ύφους του, υπήρξε μια μοναχική και αριστοκρατική φυσιογνωμία που περιφρονούσε το πλήθος («οι πολλοί είναι κακοί, οι λίγοι αγαθοί»). Η φιλοσοφία του επικεντρώνεται στην έννοια της αδιάκοπης μεταβολής και της εσωτερικής ενότητας των πραγμάτων.
Ο πυρήνας της σκέψης του συνοψίζεται στη φράση «τα πάντα ρεί» (αν και η ακριβής διατύπωση είναι μεταγενέστερη). Ο Ηράκλειτος παρομοίασε τον κόσμο με ποτάμι, λέγοντας ότι «δεν μπορείς να μπεις δυο φορές στον ίδιο ποταμό», καθώς νέα νερά κυλούν συνεχώς, αλλά και εσύ ο ίδιος αλλάζεις. Η σταθερότητα είναι μια ψευδαίσθηση· η πραγματικότητα είναι μια συνεχής διαδικασία γένεσης και φθοράς.
Ως σύμβολο αυτής της αιώνιας αλλαγής επέλεξε το πυρ (φωτιά). Ο κόσμος για τον Ηράκλειτο είναι «πυρ αείζωον», που ανάβει και σβήνει σύμφωνα με μέτρα. Η φωτιά μετατρέπεται σε θάλασσα και γη και αντίστροφα. Πίσω όμως από αυτή τη συνεχή αλλαγή και τη φαινομενική χαοτική σύγκρουση των αντιθέτων, υπάρχει μια κρυφή αρμονία, ο Λόγος. Ο Λόγος είναι ο παγκόσμιος νόμος που ρυθμίζει τα πάντα και εξασφαλίζει την ισορροπία.
Ο Ηράκλειτος τόνισε τη σημασία της σύγκρουσης («Πόλεμος πατήρ πάντων»). Πίστευε ότι η ύπαρξη προκύπτει από την ένταση μεταξύ των αντιθέτων (μέρα-νύχτα, πόλεμος-ειρήνη, κορεσμός-πείνα). Αν εξέλειπε η σύγκρουση, ο κόσμος θα σταματούσε να υπάρχει. Η διαλεκτική του σκέψη επηρέασε βαθύτατα τη φιλοσοφία, από τον Πλάτωνα και τους Στωικούς μέχρι τον Χέγκελ και τον Νίτσε, καθιστώντας τον έναν από τους σημαντικότερους στοχαστές όλων των εποχών.
ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ ΔΙΑΛΕΚΤΙΚΗ ΕΝΟΤΗΤΑ ΤΩΝ ΑΝΤΙΘΕΤΩΝ ΕΦΕΣΟΣ ΗΡΑΚΛΕΙΤΟΣ ΙΩΝΙΑ ΛΟΓΟΣ ΠΡΟΣΩΚΡΑΤΙΚΟΙ ΠΡΟΣΩΚΡΑΤΙΚΟΣ ΠΥΡ ΡΟΗ ΣΚΟΤΕΙΝΟΣ ΤΑ ΠΑΝΤΑ ΡΕΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΦΩΤΙΑ
Links